Schenking of testament: wat zijn de voor- en nadelen?

Wat is het verschil tussen een schenking en een testament?

Het belangrijkste verschil is het moment van overdracht. Bij een schenking draag je je vermogen over bij leven; de ontvanger wordt direct eigenaar. Een testament treedt pas in werking na overlijden. Schenken is fiscaal vaak voordeliger om erfbelasting te vermijden, terwijl een testament je meer controle geeft.

Wat is een schenking: vermogen overdragen bij leven

De schenking is een overeenkomst waarbij een schenker gratis en (behoudens enkele uitzonderingen, zie verder in dit artikel) onherroepelijk afstand doet van een roerend of onroerend goed ten gunste van een begiftigde, die dit goed aanvaardt.

Deze methode van successieplanning heeft de laatste jaren aan belang gewonnen door de aanpassing van de fiscale tarieven. Vroeger was een testament opstellen de meest gangbare manier om een goed na te laten. Nu wint de schenking terrein. Reden hiervoor is de recente verlaging van de schenkbelasting.

De belangrijkste kenmerken van schenken bij leven

De voornaamste eigenschap van de schenking is dat deze bij leven gebeurt en onmiddellijk uitwerking heeft. Het directe gevolg hiervan is dat de schenking onherroepelijk is. Door een schenking haalt de schenker een bepaald deel van zijn patrimonium definitief uit zijn vermogen. Het is echter wel mogelijk om beperkingen in te bouwen in de schenking, zoals het voorbehoud van vruchtgebruik van bijvoorbeeld een woning, het verbod op inbreng in de huwgemeenschap, de schenking onder last of de schenking met vervreemdingsverbod.

Minder belastingen betalen via de schenkbelasting

De voornaamste motivatie hiervoor is natuurlijk het fiscale aspect: de tarieven van de schenkbelasting (schenkingsrechten) zijn over het algemeen interessanter dan de tarieven van de erfbelasting (successierechten). Hoe groter de som en hoe verder de afstand tussen schenker en begunstigde, des te interessanter wordt het om te schenken in plaats van te laten erven. Daarenboven verlaagt de schenking het volume van het erfdeel, waardoor na het overlijden ook de erfbelasting lager zal liggen, omwille van het feit dat de tarieven toenemen in functie van de omvang van het erfdeel.

Ontdek hier 5 manieren om erfbelasting of successierechten te vermijden.

Let wel: bij een schenking moet je rekening gehouden worden met de 5-jaarregel. Die houdt in dat, als de schenker van een roerend goed binnen de vijf jaar na de hand- of bankgift sterft, de begiftigde erfbelasting zal moeten betalen. Die termijn van vijf jaar wordt ook wel de ‘verdachte periode’ genoemd. In het verleden verschilde die termijn tussen bepaalde regio's, maar sinds 2026 is dit overal in België 5 jaar.

Gebeurde de schenking echter voor een notaris of via het registratiekantoor, dan moet er wel onmiddellijk schenkbelasting (schenkingsrechten) betaald worden, maar dan is de erfgenaam later voor deze goederen volledig van erfbelasting vrijgesteld.

Hoe werkt de schenking van roerende en onroerende goederen?

Schenking van roerende goederen (geld, juwelen, aandelen)

Een schenking van roerende goederen is mogelijk via:

• een handgift
• een bankgift (onrechtstreekse schenking via overschrijving)
• een geregistreerde of notariële schenking

De tarieven voor deze schenkingsrechten worden in België regionaal bepaald door je fiscale woonplaats.

Normaal gezien laat je een schenking vastleggen bij een notaris, maar het mag ook zonder notaris, via een handgift of een bankgift. Deze technieken zijn vaak fiscaal interessanter, omdat er geen schenkbelasting verschuldigd is, maar ze houden ook meer risico in. Als de schenking nietig wordt verklaard, kan alsnog erfbelasting verschuldigd zijn. Ook geldt de 5-jaar-regel (zie hoger).

De begiftigde kan dit risico beperken door een hand- of bankgift vrijwillig te laten registreren, door het bewijs van de schenking over te maken aan een registratiekantoor. Zodra de schenkbelasting betaald is, door de schenker of de begiftigde, verdwijnen de goederen definitief uit de nalatenschap. Dit biedt zekerheid: over deze goederen hoeft later nooit meer erfbelasting betaald te worden.

Schenking van onroerende goederen (vastgoed)

De schenking van onroerende goederen moet steeds voor een notaris gebeuren. De schenkingstarieven op onroerende goederen worden in ons land eveneens regionaal bepaald door de fiscale woonplaats van de schenker. Daarenboven zijn de tarieven progressief: hoe hoger de waarde, des te meer schenkbelasting je betaalt. Ook de band tussen schenker en begiftigde bepaalt mee de tarieven: hoe nauwer de band, des te minder belasting.

Overweeg je een schenking?

Dit zijn de voorwaarden voor een schenking >

Een testament opstellen: maximale controle over je vermogen

Een testament is een akte waardoor iemand bepaalt wat er na zijn/haar dood met zijn/haar nalatenschap moet gebeuren. Het testament heeft geen enkele invloed op het vermogen van de erflater, die er dus nog zijn heel leven vrij over kan beschikken. Hij doet ermee wat hij wil.

Rekening houden met wettelijke reserve

Een testament hoeft niet noodzakelijk voor een notaris te gebeuren, maar het is wel aangeraden het testament op te stellen met de hulp van een persoon die je kan begeleiden. Die zal ook kunnen vermijden dat er fouten gebeuren en dat de nalatenschap uiteindelijk niet bij de gewenste persoon terechtkomt. Je mag inderdaad nieteender wat doen met een testament. Je moet weten dat er wettelijk beschermde erfgenamen zijn die recht hebben op het gereserveerde deel, de zogenaamde wettelijke reserve. Je kinderen bijvoorbeeld. Je mag dan ook slechts vrij beschikken over het beschikbare deel van je vermogen.

Ben je benieuwd naar de tarieven? Lees hier precies hoeveel een testament bij een notaris kost.

Erfbelasting: de kosten voor de erfgenaam

De erfbelasting wordt door de erfgenaam betaald. Hoewel de tarieven tussen de gewesten soms erg kunnen verschillen, blijven de principes grotendeels gelijkaardig. Het is ook de fiscale woonplaats (gedurende de 5 laatste levensjaren) van de erflater die het gewest bepaalt. De erfbelasting wordt ook bepaald door de waarde van de erfenis: hoe hoger de waarde ervan, des te meer erfbelasting. Ook de band tussen erflater en erfgenaam bepaalt de tarieven: hoe nauwer de band, des te minder erfbelasting.

Vergelijking: schenking vs. testament (overzicht)

* Een schenking is in principe definitief, maar in uitzonderlijke gevallen kan ze toch worden herroepen of zonder uitwerking blijven. Dat kan bijvoorbeeld bij bepaalde schenkingen tussen echtgenoten, als een opschortende voorwaarde niet wordt vervuld, of bij ondankbaarheid van de begiftigde wegens ernstige feiten.

Conclusie: wat is de beste keuze voor je successieplanning?

De beslissing om te schenken of om iets na te laten via een testament moet na wijs overleg gebeuren. Beide hebben inderdaad een grote invloed op je vermogen. Een geslaagde successieplanning kan slechts met deskundige raad gebeuren, bijvoorbeeld van een notaris.

Lees hier hoe je je nabestaanden tegen de impact van een zware erfbelasting kunt beschermen.

Persoonlijk advies over je successieplanning?

Zoek een makelaar in je buurt >>