Schenken onder voorwaarden: zo behoud je de controle

Waarom schenken onder voorwaarden?

In tegenstelling tot een testament leidt een schenking tot een onmiddellijke verarming van de schenker. Wat geschonken wordt, gaat meteen over naar het vermogen van de begiftigde.

Bovendien is een schenking onherroepelijk: je kunt er niet op terugkomen. Ook hierin verschilt de schenking van het testament, dat steeds herroepbaar is.

Om te vermijden dat je zelf in financiële problemen komt of je kapitaal ondoordacht wordt uitgegeven, kan je een schenking onder last of met specifieke clausules doen.

Schenking met voorbehoud van vruchtgebruik

Bij een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik doe je enkel afstand van de blote eigendom van een goed. Zelf kun je er als vruchtgebruiker wel van blijven genieten: dat betekent dat je het goed mag gebruiken en de vruchten ervan mag opstrijken. Zo zal een verhuurder die zijn huurwoning wegschenkt, de huurinkomsten blijven ontvangen. Ook interesten of dividenden van een spaar- of beleggingsportefeuille worden als vruchten beschouwd. Gedurende die periode (die meestal afloopt bij het overlijden van de schenker-vruchtgebruiker) moet de blote eigenaar het vruchtgebruik respecteren. Hij mag enkel de blote eigendom verkopen, wegschenken of in hypotheek geven.

Is een schenking met vruchtgebruik een vergiftigd geschenk?

De fiscus past op een schenking met behoud van vruchtgebruik alsnog volledig de erfbelasting toe als de schenker binnen de verdachte periode van vijf jaar overlijdt (de zogenaamde fictiebepaling). Je kan dit vermijden door te schenken via een notariële akte (en schenkbelasting te betalen).

Andere belangrijke voorwaarden bij een schenking

Naast vruchtgebruik zijn er ook andere clausules die je juridische bescherming bieden.

Schenking met vervreemdingsverbod

Schenkers die vrezen dat de begiftigde geen correct gebruik zal maken van het goed, kunnen een vervreemdingsverbod opleggen. Dan mag de begiftigde het goed niet verkopen, in pand geven of doorschenken. Zo’n verbod is enkel geldig als het in de tijd beperkt is (bv. 10 jaar) en een rechtmatig belang dient. Vaak valt de termijn samen met de levensduur van de schenker. Een koppeling van de termijn aan de levensduur van de begiftigde wordt echter niet aanvaard. Een schenking met vervreemdingsverbod in combinatie met een voorbehoud van vruchtgebruik is bijvoorbeeld een geldige techniek.

Conventioneel beding van terugkeer

Je schenkt iets aan je kind, maar hij of zij overlijdt vóór jou. De wet voorziet in dat geval dat het geschonken goed naar jou terugkeert. Maar dat is enkel mogelijk als je kind op het moment van overlijden het goed nog steeds bezit én zelf geen kinderen heeft. Wil je op veilig spelen en zeker zijn dat het goed naar jou terugkeert? Dan kies je best voor een conventioneel beding van terugkeer. Je kan het beding ook ‘optioneel’ maken: dan kan je finaal beslissen of het goed naar jou terugkomt of naar de erfgenamen van je overleden kind gaat.

Onderhoudsclausule

Ook een onderhoudsclausule behoort tot de mogelijkheden: je bepaalt dat de begiftigde jou een periodiek bedrag overmaakt, zodat je in je levensonderhoud kunt voorzien. Dat kan bijvoorbeeld uitgedrukt worden als een percentage van de huuropbrengsten als het om een onroerend goed gaat.

Beding ten behoeve van een derde

Voorts kan je als schenker de begiftigde verplichten een bepaalde som geld aan een andere persoon te overhandigen. Heb je twee kinderen, dan kun je bijvoorbeeld een appartement schenken aan één van hen, onder de voorwaarde dat hij/zij aan broer of zus de helft van de waarde van het huis betaalt. De begiftigde mag zo’n schenking natuurlijk altijd weigeren.

Gegarandeerde rente via verzekeringscontract

Er bestaat nog een andere mogelijkheid om een rente te genieten in ruil voor een schenking. De begiftigde sluit een verzekeringscontract en investeert een eenmalige premie, waarvan het bedrag overeenkomt met de schenking. Het contract voorziet in een gedeeltelijke periodieke afkoop ten gunste van de schenker (die de begunstigde is van het verzekeringscontract) en in een aanvaarding door de schenker van de begunstiging bij overlijden . Op die manier kan de schenker eventuele wijzigingen tegengaan en zich ervan verzekeren dat de afkoop wel voorzien is.

Kan je een schenking herroepen?

In principe niet. Gegeven is gegeven, zo luidt het principe. Toch bestaan er enkele uitzonderingen op dat onherroepelijke karakter van de schenking. Om te vermijden dat je zelf in financiële problemen komt of je kapitaal ondoordacht wordt uitgegeven, kan je een schenking onder last of met specifieke clausules doen.

Herroepbaarheid (bij echtgenoten)

Schenkingen tussen echtgenoten kunnen te allen tijde door de echtgenoot-schenker herroepen worden. Dit hoeft niet gemotiveerd te worden en is ook mogelijk na een echtscheiding. Deze mogelijkheid om een schenking te herroepen geldt niet voor wettelijk of feitelijk samenwonenden.

Niet-uitvoering van de lasten

Aan een schenking kunnen bepaalde voorwaarden toegevoegd worden die de begiftigde moet naleven. Deze plichten worden ook ‘lasten’ genoemd. Als de begiftigde deze lasten niet nakomt, dan kan de schenker eisen dat dit toch gebeurt en eventueel ook dat de schenking herroepen wordt.

Wegens ondankbaarheid

Ondankbaarheid is een wettelijke grond voor de ontbinding van een schenking. Maar ondankbaarheid is strikt gedefinieerd: een aanslag op het leven van de schenker, misdrijven of grove beledigingen tegenover de schenker en het niet verschaffen van levensonderhoud aan de schenker.

De 5-jaar regel: dek het risico af 

Bij een handgift of niet-geregistreerde bankgift (0% belasting) geldt een risicoperiode. Als de schenker binnen de 5 jaar overlijdt, is er alsnog erfbelasting verschuldigd.

Bij NN kan je dit risico eenvoudig afdekken met een tijdelijke verzekering. Voor je een verzekering afsluit, raden we aan om ook de financiële informatiefiche te raadplegen. Ontdek het aanbod hier.

Overweeg je een schenking?

Ontdek de soorten schenkingen >