Ons erfrecht: de toegestane erfovereenkomst of het familiepact na 2018

De mogelijkheden om een erfovereenkomst af te sluiten worden in de nieuwe erfwet uitgebreid, al blijft dit type overeenkomst in principe verboden. De nieuwe wet voorziet zelfs uitdrukkelijk de gevallen waarin zo'n overeenkomst toegelaten is. Deze vorm van toegelaten erfovereenkomst wordt familiepact genoemd, omdat de erfgenamen, in tegenstelling tot de vroegere ouderlijke boedelverdeling, de overeenkomst mee moeten ondertekenen. Dit pact geeft alle partijen meer gemoedsrust en rechtszekerheid. Een van de objectieven van deze overeenkomst is dat er in de toekomst minder familieruzies of -vetes zullen ontstaan over de verdeling van een erfenis.

Een "evenwichtige" verdeling

Opgelet: de ondertekening van zo'n familiepact is voor de erfgenamen bindend, ook als de overeenkomst hun wettelijke reserve aantast. Daarom voorziet de wet dat de afgesproken verdeling van de erfenis "evenwichtig" moet zijn. Het is de bedoeling te vermijden dat erfgenamen onder druk gezet worden om een voor hen nadelige overeenkomst te aanvaarden.  Voor de beoordeling van dit evenwicht wordt er met de globale situatie van de familieleden rekening gehouden. Men houdt bijgevolg rekening met de schenkingen in de overeenkomst, maar eveneens met schenkingen uit het verleden, met bepaalde voordelen die sommige kinderen genoten hebben (de ene die bijvoorbeeld langere studies gekregen heeft dan de andere), enz.

Een moeilijke berekening 

Ervoor zorgen dat de verdeling die in het familiepact voorzien is, evenwichtig is en ook in de toekomst - bij de uitvoering ervan, dus na het overlijden van de ouders - evenwichtig blijft, is geen gemakkelijke taak. Het spreekt vanzelf dat dit best onder toezicht van een notaris gebeurt. Het zal zijn taak zijn ervoor te zorgen dat de verdeling evenwichtig gebeurt en dat geen van de partijen door andere partijen benadeeld of onder druk gezet worden om een voor haar nadelige overeenkomst te ondertekenen. Alvorens de erfovereenkomst door alle partijen ondertekend wordt, moet het voorstel minstens een maand op voorhand voorgelegd worden. Alle partijen moeten goed op de hoogte zijn van hun rechten en worden tot een individueel gesprek uitgenodigd, waar zij door een advocaat kunnen bijgestaan worden. De erfovereenkomst moet door de notaris in een authentieke akte gegoten worden. Zoals voor een testament, moet de notaris de erfovereenkomst in een register inschrijven.

Ook nog...

Opgelet, het familiepact, zoals in de nieuwe wet voorzien, slaat enkel op de erfenis van de erflater aan zijn (vermoedelijke) erfgenamen in dalende lijn.  Het is niet mogelijk een erfovereenkomst op te stellen in opwaartse lijn (van kinderen naar hun ouders) of zijdelings (tussen broers en zussen). Het is tevens nuttig te weten dat een familiepact niet alleen de personen bindt, die het pact ondertekend hebben, maar ook hun eigen erfgenamen. Wie een pact ondertekend heeft en voortijdig overlijdt, bindt dus zijn eigen kinderen.